Dernek sitesinde bağış ve üyelik akışı üç soruya göre kurulur: bağış hangi amaçla ve hangi hesaba alınıyor, üyelik başvurusu hangi bilgiyle yapılıyor ve verilen bilgi nasıl korunuyor? Dernek ve bağış kabulüne yetkili vakıf kendi statüsüne göre bağış alırken izin gerekmez; izinli kampanya ayrı bir akıştır. Aşağıda ikisini ve üye formunu sırasıyla anlatıyorum.
Bu yazı, dernek ve vakıf web sitesi tasarımı sayfamın akış rehberidir. Sayfada hangi bölümlerin olması gerektiğini anlattım; burada bağış ve üyelik adımlarını ziyaretçinin gözünden sırayla ele alıyorum.
Bağış mı, yardım toplama mı: izin ne zaman gerekir?
Karışıklığın çoğu buradan çıkar. 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu madde 6, kişi ve kuruluşların yetkili makamdan izin almadan yardım toplayamayacağını söyler. Madde 2/2 ise dernekler, spor kulüpleri, mesleki kuruluşlar ve bağış kabulüne yetkili vakıfların kendi statülerine göre üyelerinden ve diğer kişilerden aldıkları bağış ve yardımları, ayrıca öz kaynaklarından sağladıkları gelirleri Kanun kapsamı dışında bırakır.
Kanun madde 5, yardım toplama şekilleri arasında bilgileri otomatik ya da elektronik olarak işleme tâbi tutmuş sistemleri de sayar; yani internet sitesi de bir yardım toplama aracı olabilir. Yardım Toplama Esas ve Usulleri Hakkında Yönetmelik internet ortamında yapılacak faaliyetleri de kapsar ve aynı kapsam dışı ayrımını yapar.
Pratikte siteyi iki ayrı akış olarak kuruyorum:
- Kurumun kendi bağış sayfası: tüzükteki amaç için, kuruluşun kendi hesabına alınan bağış. Burada izin numarası sorulmaz.
- İzinli kampanya sayfası: yetkili makamdan izin alınmış, süresi ve amacı belli kampanya. Yönetmelik madde 7'ye göre izin numarası internet dahil her materyalde yazılır; bu yüzden sayfada sabit bir izin numarası alanı bırakıyorum.
Kampanyanız hangi gruba giriyor sorusunun cevabı sitede değil, il sivil toplumla ilişkiler müdürlüğünde ya da Vakıflar Genel Müdürlüğü'nde. İzinsiz yardım toplamanın internette tespit edilmesi halinde içeriğin kaldırılması yolu da Kanun madde 6'da düzenlenmiştir; bu bölüm hukuki görüş değildir, başlamadan önce yetkili makama danışın.
Bağış sayfası ziyaretçiyi hangi adımlardan geçirmeli?
Bağış kararı genellikle telefonda, birkaç dakikada verilir. Akışı kısa tutuyorum:
- Amaç: bağışın tüzükteki hangi çalışma için alındığı iki cümleyle yazılır. Yardım toplama makbuzlarında amacın belirtilmesi Kanun madde 5'te zorunludur; web sayfasında aynı açıklığı korumak güven verir.
- Yöntem: IBAN ve hesap sahibi unvanı sayfanın başında, kopyalanabilir biçimde durur. İsteğe bağlı kartla bağış, bankanın ya da bir ödeme kuruluşunun güvenli sayfasına yönlendirilir; kart bilgisi sitede tutulmaz.
- Açıklama notu: havalede açıklama alanına ne yazılacağı gösterilir ki bağış amacına kolay eşleşsin.
- Teşekkür sayfası: bağıştan sonra ne olacağı, makbuz ya da dekont ihtiyacı için kime yazılacağı anlatılır.
5253 sayılı Dernekler Kanunu madde 11'e göre dernek gelirleri alındı belgesiyle toplanır; bankalar aracılığıyla toplandığında banka dekontu ya da hesap özeti bu belgenin yerine geçer. Belge ve kayıt düzenini mali müşavirinizle netleştirmenizi öneririm. Yurt dışındaki kişi ve kuruluşlardan yardım almayı düşünüyorsanız Kanun madde 21 önceden bildirimi ve nakdi yardımların banka aracılığıyla alınmasını şart koşar; yabancı dilli bağış sayfası açmadan önce bunu planlayın.
Üyelik başvuru formunda ne sorulmalı?
Üyeliğin şartlarını derneğin tüzüğü belirler; Dernekler Kanunu madde 4/c tüzükte üye olma ve üyelikten çıkmanın şart ve şekillerinin yazılmasını zorunlu tutar. Sitedeki form bu şartların kopyası olmamalı, tüzüğe bağlantı verip başvuruyu başlatmalıdır. Formu şöyle kuruyorum:
- Ad, soyad, iletişim bilgisi ve tüzükte aranan şartın kendisi; fazlası sorulmaz.
- Formun yanında tüzüğe ve üyelik şartlarına bağlantı ve "başvurunuz yönetim kurulunda değerlendirilir" gibi sonraki adım notu bulunur.
- Aidat tutarı ve ödeme şekli tüzükte belirlenmişse sayfada yazılır; aidatı sitenin ödeme alıp almayacağı ayrıca kararlaştırılır.
Üyelik başvurusu aslında bir kimlik ve üyelik bilgisi toplamadır. 6698 sayılı KVKK madde 6/1, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği bilgisini özel nitelikli kişisel veri sayar. Bu yüzden başvuru formunun yanında aydınlatma metni durur (madde 10), başvuru e-postaları yalnızca belirlediğiniz yönetim kurulu adresine gider ve üye listesi sitede yayınlanmaz. Gönüllü başvurusunda da aynı mantık geçerlidir: hangi bilginin ne için istendiği yazılır, yalnızca gerekli alanlar sorulur. Bu bölüm hukuki görüş değildir; metinleri bir hukukçuyla gözden geçirin.
Faaliyet raporu ve şeffaflık sitede nasıl gösterilir?
Bağışçı verdiği paranın nereye gittiğini görmek ister. Dernekler Kanunu madde 19, derneklerin yıl sonu itibarıyla faaliyetlerini, gelir ve gider işlemlerinin sonuçlarını düzenleyecekleri beyannameyle her yıl Nisan ayı sonuna kadar mülki idare amirliğine vermesini zorunlu kılar. Bu beyanname resmî bir yükümlülüktür; sitede faaliyet raporu yayımlamak ise benim önerdiğim, kuruluşa güven veren isteğe bağlı bir adımdır.
Şeffaflık sayfasında şunları tutuyorum:
- Yıllara göre faaliyet raporları (PDF) ve kısa bir özet; raporun tarihi açıkça yazılır.
- Her proje sayfasında ne yapıldığı, nerede ve ne zaman olduğu.
- Resmî bilgiler: tüzükteki ad, merkez adresi, yönetim kurulu ve iletişim kişisi.
Rapordaki rakamların kayıtlarla aynı olması ve yayımlanacak bilgilerin yönetim kurulu kararıyla belirlenmesi yeterli bir güvence verir. Vakıflarda mali tabloların yayımı konusunda Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne danışın.
Bu iş için nereden yazıyorum?
2024'te iki dernek sitesi hazırladım: biri kurumsal bir site, diğeri haber ve blog ağırlıklı bir içerik sitesiydi. Bu yazıdaki yasal bilgileri ilgili kanun ve yönetmeliklerin metninden okuyarak derledim; bağış ve üyelik akışını kuruluşun tüzüğüyle birlikte kuruyorum. Yayınlanmasına izin verilen işleri portföyümde görebilirsiniz.
Yayından önce kontrol listesi
- Bağışın hangi amaç için alındığı sayfada yazıyor mu?
- IBAN ve hesap sahibi unvanı tüzükteki adla aynı mı?
- İzinli kampanya varsa izin numarası görünüyor mu?
- Üyelik formu yalnızca gerekli alanları soruyor mu, yanında aydınlatma metni var mı?
- Üye listesi ve bağışçı adları herkese açık bir sayfada mı?
- Faaliyet raporu güncel mi, tarihi yazıyor mu?
- Alan adı ve hosting kuruluşun adına mı açık?
Genel süreç için kurumsal web sitesi nasıl yapılır, altyapı seçimi için WordPress mi, özel kodlu site mi yazılarıma bakabilirsiniz. Kapsamı web sitesi fiyat hesaplama aracında görebilirsiniz. Kuruluşunuzun arama sonuçlarında doğru görünmesi için yapılandırılmış veri da eklenir.
Sık Sorulan Sorular
Dernek sitesinden bağış toplamak için izin gerekir mi?
Yardım Toplama Kanunu madde 2/2'ye göre dernekler ve bağış kabulüne yetkili vakıflar kendi statülerine göre aldıkları bağışlar Kanun kapsamı dışındadır. Bunun dışındaki yardım toplama faaliyetleri izne bağlıdır (madde 6). Kampanyanızın hangisine girdiğini il sivil toplumla ilişkiler müdürlüğüne sorun.
Bağış sayfasında IBAN yeterli mi?
Dernekler Kanunu madde 11'e göre bankalar aracılığıyla toplanan gelirlerde banka dekontu ya da hesap özeti alındı belgesi yerine geçer. IBAN bu yüzden bağış sayfasının merkezindedir; kartla bağış güvenli ödeme sayfasıyla ayrıca eklenebilir.
İzinli kampanya sayfasında neler yazılmalı?
Yönetmelik madde 7'ye göre DERBİS üzerinden verilen izin numarası internet dahil kullanılan her materyalde yazılır. Banka hesabı ya da SMS numarası gibi bilgiler izinden sonra otuz gün içinde izin veren makama bildirilir.
Üyelik başvuru formu neden hassas?
KVKK madde 6/1, dernek ya da vakıf üyeliği bilgisini özel nitelikli kişisel veri sayar. Form yalnızca gerekli bilgileri ister, aydınlatma metni yanında durur ve üye listesi sitede yayınlanmaz.
Faaliyet raporunu sitede yayımlamak zorunlu mu?
Dernekler Kanunu madde 19 beyannamenin her yıl Nisan ayı sonuna kadar mülki idare amirliğine verilmesini zorunlu kılar; sitede rapor yayımlamak zorunluluk olarak karşıma çıkmadı, ama bağışçıya güven verdiği için öneriyorum.